In 1986 overleed beeldende kunstenaar Walter Leblanc (1932-1986) onverwachts op zijn weg naar de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België voor de opbouw van de groepstentoonstelling ‘Tussen Vlak en Ruimte’. Vanuit haar liefde voor Walter Leblanc en zijn carrière ging zijn vrouw Nicole Leblanc verder aan de slag met de artistieke nalatenschap. Ze bracht het archief van de kunstenaar in kaart, nam met zijn werk deel aan tentoonstellingen en richtte in 2006 de Walter & Nicole Leblanc Foundation op in haar voormalige woning in Brussel.
Archief Walter Leblanc, Brussel. Foto: Walter & Nicole Leblanc Foundation (2025).
“Het verhaal van de foundation begint bij Nicole Leblanc. Zij was degene die het archief oprichtte en jarenlang zorgvuldig aanvulde en onderhield. Ook na het overlijden van haar echtgenoot bleef ze zich onverminderd inzetten voor de erkenning van het werk van haar man. Zonder Nicole Leblanc zou de foundation niet bestaan, en het is ontroerend haar hand te zien in het archief, waar het persoonlijke en het professionele altijd verweven geraken.”
Archivaris Walter & Nicole Leblanc Foundation (projectcoördinator).
Pilootproject Nalatenschappen Kunstenerfgoed
Na het overlijden van de beeldende kunstenaar Walter Leblanc ging Nicole Leblanc verder aan de slag met de artistieke nalatenschap. Deze werking werd samengebracht en verduurzaamd binnen de Walter & Nicole Leblanc Foundation. Vanuit de werking van de foundation schreef de Walter & Nicole Leblanc Foundation in het voorjaar 2024 een aanvraag voor de tweede oproep pilootprojecten Nalatenschappen Kunstenerfgoed van het Departement Cultuur, Jeugd en Media met als doel het organiseren, digitaliseren en analyseren van het ontgonnen deel van het archief. Hun aanvraag werd gehonoreerd in het najaar van 2024.
“Het pilootproject kwam voort uit de huidige werking van de foundation, waarbij verschillende internationale kunstenaars, curatoren en schrijvers worden uitgenodigd om een tentoonstelling of project te realiseren. Hierbij wordt niet enkel vanuit het werk van Walter Leblanc vertrokken, maar even vaak vanuit het archief van de foundation.”
Archivaris Walter & Nicole Leblanc Foundation (projectcoördinator)
Via het pilootproject wil de foundation het archief van Walter Leblanc meer toegankelijk maken voor bezoekers. Dit door het archief verder te inventariseren, verschillende documenten te digitaliseren en de bewaaromstandigheden te optimaliseren. Binnen het pilootproject werd er gefocust op drie specifieke onderwerpen tussen 1958 en 1970; Walter Leblanc als denker/onderzoeker, Leblanc als curator en organisator, en Leblanc als kunstenaar. Eveneens focust het project op 3 belangrijke periodes uit Leblanc’s leven: 1958-1962 (Exposition Universelle, G58, tentoonstelling Anti Peinture, eerste stappen tot internationalisering), 1963-1966 (Prijs Jonge Belgische Schilderkunst, Prix Europe de Peinture en internationaal netwerk), en 1966-1970 (Leblanc’s erkenning in Europa, de biënnales van Venetië en Parijs).
Samen met de steun van enkele partners waaronder CKV en de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten Antwerpen, waar Leblanc student was, kwam het pilootproject verder tot stand en werden er enkele mooie stappen ondernomen in het duurzaam waarborgen van de artistieke nalatenschap van beeldende kunstenaar Walter Leblanc.
Aan de slag met het archief
Het project startte vanuit de analyse van de eerder doorgevoerde archiefdoorlichting om een globaal overzicht te krijgen van het archief van Walter Leblanc. Aan de hand van deze archiefdoorlichting werden eveneens de noden en uitdagingen voor het archief in kaart gebracht, en werden de eerstvolgende stappen geformuleerd. CKV stelde, samen met de foundation, een plaatsingslijst op: in welke ruimtes is er archiefmateriaal terug te vinden. Elk rek en schap kreeg een unieke nummer. Vervolgens werd er van de inhoud van iedere doos of map een korte beschrijving in de lijst opgenomen. Ook keken we naar de eerdere stappen die zijn ondernomen voor van het archief en hoe we deze duurzaam kunnen verder zetten. Dit gaf de foundation een eerste overzicht van het bewaard gebleven archiefmateriaal en bood een helder beeld van de staat van het archief en de prioritaire noden.
Foto uit archief van Walter Leblanc. Nicole Leblanc bezoekt de tentoonstelling Torsions van Walter Leblanc in 1968 bij Palais des Beaux-Arts, Brussel. © Walter & Nicole Leblanc Foundation.
Aan de hand van deze bevindingen werd de focus van het pilootproject verder bepaald waaronder de drie specifieke onderwerpen en de drie belangrijke periodes uit Leblanc’s artistieke carrière. Hoewel deze focus doorheen het pilootproject op verschillende punten aanbod kwam, werd er bewust gekozen voor een bredere en pragmatische aanpak. Zo besloot de foundation om verschillende delen van het archief te gaan inventariseren en digitaliseren in kader van verdere ontsluiting. Hierbij werd besloten om op basis van de bestaande ordening, aangebracht door Nicole Leblanc, de mappen te gaan beschrijven op stukniveau en te verpakken in zuurvrij verpakkingsmateriaal.
“Mijn taak als archivist bestaat er uit een overzicht te bewaren over het project en alles in goede banen leiden. Door samen te werken met andere partners zoals CKV en AMVB word beetje bij beetje het archief verder gedigitaliseerd en ontsloten. We krijgen ook hulp van stagiairs bij het verwerken van de documenten in ons archief. Daarnaast houden we interviews met tijdsgenoten van Leblanc en organiseren we een symposium in de academie van Antwerpen met internationale sprekers.”
Archivaris Walter & Nicole Leblanc Foundation (projectcoördinator)
Samen met enkele stagestudenten werden de reeksen uitnodigingen, correspondentie, affiches en teksten van Walter Leblanc geïnventariseerd. Dit werd aangevuld met een eerste digitaliseringsactie van een deel van de bewaard gebleven foto’s met betrekking tot de artistieke carrière van de kunstenaar, maar ook zijn privé leven. Dit gebeurde in samenwerking met het AMVB, die mee het digitaliseren van de foto’s faciliteren. Al deze informatie werd samengebracht in Excel om deze in een latere fase te importeren naar de databank ‘Filemaker Pro’, waar al een groot deel van het archiefmateriaal en oeuvre van Walter Leblanc in was opgenomen. Meer dan 1500 nieuwe items werden er op het einde van het pilootproject toegevoegd.
Tegelijkertijd werden Leblanc’s teksten gebundeld en vertaald. Dit leverde waardevolle inzichten op in zijn theoretische visie en vormt een goede basis voor toekomstig onderzoek waarin deze teksten gekoppeld kunnen worden aan het bewaard gebleven archiefmateriaal en de werken van Walter Leblanc.
Nog veel meer binnen het pilootproject
Naast het in kaart brengen van het archief ondernam de foundation ook nog andere stappen om de artistieke nalatenschap van Walter Leblanc verder te ontsluiten naar het breder publiek. Er werden verschillende residenties georganiseerd, waarbij de foundation diverse nationale en internationale kunstenaars uitnodigde. Tijdens hun residentie gingen ze aan de slag met het werk en het bewaard gebleven archiefmateriaal om deze op verschillende manieren te heractiveren, gaande van onderzoek tot het uitwerken van tentoonstellingen en het organiseren van diverse workshops.
Verder ging de foundation in gesprek met personen die Walter Leblanc persoonlijk kenden. Zo zijn Jean Marchetti, Baudouin Michiels en Jean-Paul Maury geïnterviewd. Deze interviews vormden elk een unieke getuigenis van Leblanc’s leven, werk en netwerk. Het is een belangrijke bron aan informatie die ook de herinneringen en de verhalen achter het werk in kaart brengt.
Symposium ‘Unframing – Walter Leblanc’. Foto: CKV (2025).
Ten slotte vormde het symposium ‘Unframing – Walter Leblanc’ in de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten in Antwerpen het hoogtepunt van het project. Tijdens dit publieksmoment werden de resultaten van het pilootproject samengebracht aan de hand van lezingen, een tentoonstelling en een publicatie. Dit symposium bracht studenten, onderzoekers, kunstenaars en internationale sprekers samen om verder in gesprek te gaan over de artistieke carrière van Walter Leblanc en zijn internationale positionering binnen het kunstenveld. De dag resulteerde in nieuwe inzichten en samenwerkingen en bevestigde het belang van de foundation als kenniscentrum rond de artistieke nalatenschap van Walter Leblanc.
Hoe loopt het project nu verder?
Hoewel het pilootproject afliep in het najaar 2025, werkt de foundation verder aan het ontsluiten van de artistieke nalatenschap van Walter Leblanc en het verder uitbouwen van hun werking tot kenniscentrum. Verder is de foundation aan het bekijken hoe ze de resultaten van het pilootproject en het gedigitaliseerde archief kunnen integreren op hun toekomstige, vernieuwde website om zo nog meer bezoekers, onderzoekers en geïnteresseerden te laten inspireren door het werk van Walter Leblanc. Ook blijven ze de residentiewerking verder uitwerken en nodigen ze nationale en internationale kunstenaars uit om met het bewaard gebleven materiaal aan de slag te gaan.
De Walter & Nicole Leblanc Foundation vormt in Brussel een plek van uitwisseling, inspiratie en nieuwe ontdekkingen rond het leven en het werk van Walter Leblanc.
“Walter Leblanc werkte in een kunstwereld waar bestaande conventies uitgedaagd en verworpen werden. Er was een drang om te breken met het verleden, en nieuwe vormen te vinden, nieuwe manieren om kunst te maken en te beleven. Tegelijkertijd was er een sterk internationaal netwerk, waarbij niet zozeer een specifieke stijl, dan wel gemeenschappelijke ideeën uitgewisseld werden. Deze internationale context vindt haar weerklank in de huidige werking van de foundation, en het huidige artistieke landschap. Ook Leblanc’s kritische blik op de kunstwereld sluit aan bij de praktijk van vele hedendaagse kunstenaars.”
Archivaris Walter & Nicole Leblanc Foundation (projectcoördinator)
NL
