Auteursrecht
Elke creatie dat een eigen intellectuele schepping is van een auteur en een uitdrukking vormt van hun persoonlijkheid door het maken van vrije en creatieve keuzes, wordt door het auteursrecht beschermd. Het moet gaan om een originele, intellectuele creatie die eigen is aan de maker. Kunstwerken, schilderijen, sculpturen, grafisch werk, literaire en wetenschappelijke teksten, etc. kunnen auteursrechtelijk beschermd worden.
- Auteursrecht zorgt voor de bescherming van het kunstwerk zodat kunstenaars zich kunnen verzetten tegen namaak. Als je het werk wilt gebruiken, moet je vooraf toestemming vragen aan de eigenaar van het auteursrecht.
- Geen formaliteit, geen registratie nodig: de bescherming ontstaat wanneer de creatie gemaakt is, geen formaliteiten aan verbonden. Zodra het werk zijn concrete originele vorm heeft, kan de maker beroep doen op het auteursrecht.
- Originaliteit/ oorspronkelijke vorm: het moet gaan om een originele creatie.
- Het auteursrecht wordt na overlijden van de kunstenaar overgedragen aan de erfgenamen.
- De beschermingstermijn van auteursrecht is beperkt tot 70 jaar na het overlijden van de kunstenaar (of de langst levende maker, wanneer er meerdere zijn). De termijn begint te lopen vanaf de eerste 1 januari volgend op het overlijden van de kunstenaar.
- Sommige organisaties, nalatenschappen of estates kiezen ervoor om de organisatie te beperken tot dit termijn. Na het verlopen van de 70 jaar wordt het werk publiek toegankelijk en vervallen de auteursrechten. Iedereen kan je werk dan vrij gebruiken, delen en uitgeven.
Het auteursrecht kan je onderverdelen in twee delen, vermogensrecht en morele recht:
- Vermogensrecht:
- Reproductierecht: is het recht om een reproductie te maken, bv. een kopie van het werk. Hiervoor is de toestemming van de kunstenaar of erfgenamen vereist. Let op: Alle vormen van kopieën vallen onder reproductierecht.
- Recht van mededeling aan het publiek: De kunstenaar beslist zelf wanneer het werk publiek toegankelijk gemaakt mag worden (zie ook ‘Divulgatierecht’).
- Uitleen-, verhuur- en distributierecht: Er is toestemming van de kunstenaar of erfgenamen vereist bij het uitlenen of verkopen van werken en bij het uitgeven van een boek, etc.
- Volgrecht: is voornamelijk van toepassing bij beeldende kunst en gaat over het opvolgen van de werken bij verkoop, met als doel de kunstenaars te laten delen in de opbrengsten van de opeenvolgende verkopen van het werk. Dit houdt in wanneer je werk verkocht wordt je recht hebt op een bijdrage van deze verkoop. Let op: Ook erfgenamen kunnen hierop aanspraak maken.
- Morele rechten:
- Divulgatierecht: is het recht dat de kunstenaar heeft om zijn werk bekend te maken aan het publiek.
- Vaderschapsrecht: is het recht rond de naamgeving. Je bent verplicht om het werk onder de naam van de kunstenaar bekend te maken.
- Let op: De werken moeten gesigneerd zijn. Wanneer de kunstenaar onder een pseudoniem werkt of het werk anoniem verspreidt, zijn er andere rechten van toepassing.
- Wil je vastleggen dat het kunstwerk gemaakt is door de kunstenaar of wil je een verkoper zekerheid bieden? Maak dan een certificaat van echtheid. Dit certificaat waarborgt de originaliteit en de authenticiteit van het kunstwerk. Raadpleeg de website van Cultuurloket voor meer informatie.
- Integriteitsrecht: is het recht op eerbied voor het werk. De kunstenaar en erfgenamen kunnen zich verzetten tegen elke wijziging of vervorming van het werk.
Een belangrijk verschil tussen deze twee rechten (vermogensrecht en morele rechten) is dat het mogelijk is om het vermogensrecht aan de hand van een contract over te dragen, wat bij morele rechten niet mogelijk is. Wel kan je bij morele rechten in beperkte mate afspreken om geen aanspraak te doen op het recht in verschillende gevallen, bijvoorbeeld bij het gebruik van de artistieke nalatenschap voor wetenschappelijk onderzoek.
Bekijk ook zeker in het kennisdossier het deel rond ‘financiële middelen’ van je artistieke nalatenschap. In dit deel wordt ingegaan op hoe het auteursrecht en volgrecht een vorm van inkomen kan zijn binnen je werking.