Artistieke nalatenschap: Het veelzijdige oeuvre van Raf Verjans

CKV ondersteunt vzw RESPONSUM in de duurzame archivering en digitale ontsluiting van het omvangrijke en veelzijdige oeuvre van Raf Verjans (1935-2022). We treden op als klankbord om hen te helpen bij het in kaart te brengen van de artistieke nalatenschap, samen met enkele andere erfgoedpartners waaronder het VAi (Vlaams Architectuurinstituut). Samen doen we tal van nieuwe ontdekkingen in het archief, brengen we de artistieke praktijk van Raf Verjans verder in kaart en nodigen we het publiek uit om mee te bouwen aan een levende artistieke nalatenschap.

Raf Verjans in een notendop 

De kunstenaar Raf Verjans bouwde gedurende zijn leven een veelzijdige artistieke praktijk uit. Hij wordt ook wel gezien als een allround kunstenaar. Zo was hij gekend omwille van zijn muziek, tekeningen, beeldhouwwerk (sculpturen), kerkelijk erfgoed, design en interieur, architecturale invulling, juwelen en schrijven. Na zijn opleiding aan L’école des Métiers d’Art de L’Abbaye de Maredsous, afdeling ‘metaal’, lag hoofdzakelijk zijn focus op het kerkelijke en religieus erfgoed, waarbij hij een rijk netwerk uitbouwde aan opdrachtgevers en hij zowel nationaal als internationaal gekend was als koperdrijver.

Raf Verjans ontwikkelde zich steeds verder als kunstenaar, los van zijn opleiding en de verwachtingen die ermee gepaard gingen. In de jaren ’70 en ’80 was het werk van Raf Verjans zichtbaar in verschillende galeries en nam hij deel aan diverse groepstentoonstellingen, waaronder de 10^de biënnale Middelheim in Antwerpen in 1969, waar zijn ‘Homoïden’ ontstonden. Verder stelde hij in 1977 tentoon in het ICC in Antwerpen en vond er in 2015 een overzichtstentoonstelling van Raf Verjans plaats in Velinx in Tongeren, naar aanleiding van zijn tachtigste verjaardag.

Na de jaren ’80 evolueerde Raf Verjans eerder van autonome kunstenaar naar maker in opdracht. Hij creëerde steeds meer werk op vraag en zocht daarbij naar meer stabiliteit. Hij werkte graag persoonlijk en probeerde steeds de boodschap van de klant te verwerken in het werk. Tijdens deze periode bouwde Raf Verjans een rijk netwerk van opdrachtgevers op, wat de waardering voor zijn vakmanschap verder onderstreept.

Meer informatie over Raf Verjans vind je hier. 

Kennismakingsgesprek 

In 2023 ging CKV, samen met het VAi, voor het eerst in gesprek met de familie over de mogelijkheden om de artistieke nalatenschap van Raf Verjans in kaart te brengen. Tijdens dit bezoek kregen we een inkijk in het archief en het oeuvre van Raf Verjans. Er kwamen vragen aan bod rond de duurzame bewaring van de artistieke nalatenschap, het behoud en beheer van het diverse materiaal en het in kaart brengen van het archief met oog op digitale ontsluiting. Het belang van het archief kwam sterk aan bod, waarop de mogelijkheden tot ondersteuning door CKV verder worden afgetoetst.

CKV en VAi traden beiden op als klankbord om advies en ondersteuning te bieden en werkten een voorstel uit voor een archiefdoorlichting, om zo een beter zicht te krijgen op het bewaard gebleven materiaal binnen de artistieke nalatenschap.

Archiefdoorlichting 

In 2024 vond onder begeleiding van CKV de archiefdoorlichting plaats van de artistieke nalatenschap van Raf Verjans. Tijdens deze doorlichting kregen we inzicht in het bewaard gebleven materiaal, brachten we in grote lijnen het kunstenaarsarchief in kaart en ontwikkelden we een tool om de nalatenschap zichtbaar en toegankelijker te maken. Er werd voldoende informatie verzameld die als grondstof kan fungeren om verdere stappen te ondernemen en prioriteiten in kaart te brengen voor de nalatenschap van Raf Verjans.  

Plaatsingslijst

Aan de hand van het sjabloon ‘archiefdoorlichting’ bracht CKV samen met de familie het fysieke en digitale archief van Raf Verjans in kaart. CKV koos ervoor om een beknopte beschrijving te maken van de archiefbestanddelen in volgorde waarop ze gerangschikt zijn in de diverse ruimtes, in de woning in Guigoven, om zo een algemeen overzicht te krijgen van de artistieke nalatenschap. Verder zijn enkele onderdelen steekproefsgewijs dieper onderzocht om de inhoud, staat en waarde van het archief te bepalen.

Het kunstenaarsarchief van Raf Verjans bestaat uit een rijk fysiek archief, aangevuld met een deelreeks foto’s en divers (documentatie)materiaal met betrekking tot zijn artistieke praktijken, van schetsen tot modellen en mallen voor beeldhouwwerken en design. Aansluitend worden er ook diverse werken van de kunstenaar en een rijke bibliotheek met eigen publicaties, waaronder het boek ‘Book of Duality’, bewaard.  

Inventarisatie en digitalisering

Door de jaren heen heeft de familie sterk ingezet op het systematisch verzamelen, digitaliseren en ordenen van het archiefmateriaal. Tijdens het onderzoeksproject rond architect Marcel Raymaekers digitaliseerde VAi een deel van het archief van Verjans, met focus op zijn architecturale invullingen. Verder werd met ondersteuning van de erfgoedcel Haspengouw het deel met betrekking tot het kerkelijk en religieus erfgoed verder in kaart gebracht.

Geleidelijk aan ontstaat er stap voor stap een toegankelijk archief dat nieuwe inzichten biedt in de artistieke nalatenschap van Raf Verjans.

Publieksparticipatie als sleutel 

Een belangrijk onderdeel voor de familie is om de artistieke nalatenschap te heractiveren voor het ruimer publiek. Dit door deze open te stellen en verzamelaars, oud-studenten en kunstliefhebbers uit te nodigen om hun verhalen, documenten en beelden met betrekking tot Raf Verjans te delen. Op die manier groeit het archief mee met de herinneringen van zij die het werk van Verjans van dichtbij hebben gekend.

Verder organiseerde de familie in 2025 een bijzonder toonmoment in het nog volledig intact gebleven atelier van Raf Verjans in Tongeren, waar bezoekers de kans kregen om unieke stukken uit het archief te ontdekken. Hiermee zette de familie een eerste stap richting een toekomstige catalogue raisonné, als soort online museum om op ontdekking te gaan binnen de artistieke nalatenschap van Raf Verjans.

Expertisemoment – Waardering

Op 14 april 2026 kwam een groep experten uit het veld, bestaande uit zowel onderzoekers als erfgoedexperten, samen om na te denken over de waarde van de artistieke nalatenschap van Raf Verjans. Zo was één van de vragen tijdens het expertisemoment wat het draagvlak is rondom de nalatenschap en wat de mogelijkheden zijn rond het ontsluiten ervan. CKV modereerde dit moment en samen met de experten dachten we mee na over de waarde. Vragen als ‘Wat is de positie van Raf Verjans binnen het (Vlaams) cultureel en kunstenveld?’, ‘Welke waarden kunnen er gekoppeld worden aan de nalatenschap?’, ‘Van welk (artistiek) netwerk maakte de kunstenaar deel uit?’ en ‘Welk onderzoek potentieel bezit de artistieke nalatenschap? kwamen hierbij aan bod.

De resultaten van dit expertisemoment werden samengebracht in een uitgebreid verslag en vormden mee de basis voor het invullen van het waarderingskader, waarbij we niet alleen keken naar de kunsthistorische, cultuurhistorische en maatschappelijke waarde(n) van het archief, maar ook naar de gebruikswaarde en de ambachtelijke waarde die sterk aanwezig zijn binnen de artistieke carrière van Raf Verjans.

Vervolg

Samen met de familie bekijkt CKV mee wat de mogelijkheden zijn voor het verder uitbouwen van de artistieke nalatenschap van Raf Verjans en de duurzame ontsluiting ervan naar een breder publiek toe. We bieden de familie advies met het uitbouwen van een concreet projectplan en gaan in overleg met verschillende (erfgoed)partners om hen hier verder in te ondersteunen. We kijken ernaar uit om de verdere evoluties in dit project te ondersteunen en samen nieuwe stappen te zetten in het duurzaam borgen van de artistieke nalatenschap van Raf Verjans.

NL