Waterschade is de meest voorkomende vorm van schade in een bibliotheek of archief. Het kan ook een neveneffect zijn van brandschade. Het is in ieder geval belangrijk om zo efficiënt mogelijk te werken, aangezien er snel schimmelgroei kan ontstaan.
Directe actie:
-
- Controleer of de ruimte veilig is om te betreden (let op voor loshangende electriciteitskabels of instabiele structuren). Draag in ieder geval persoonlijke beschermingsmiddelen (FFP3-mondmasker, nitril handschoenen, stofjas en veiligheidsbril) bij het betreden van de ruimte.
- Identificeer de oorzaak van het water (bijv. lekkende leiding, overstroming, defecte airco) en schakel de water toe- of afvoer uit.
- Verwijder niet-aangetaste stukken en droog materiaal uit de vochtige omgeving. Breng ze naar een droge, veilige locatie. Dek items af met plastic zeilen indien het water nog binnenstroomt.
- Creëer een droogomgeving. Zorg voor ventilatie in de ruimte met luchtontvochtigers en ventilatoren. Handhaaf een relatieve luchtvochtigheid van 40-50% en een temperatuur onder de twintig graden.
Eerste stappen richting herstel:
Papier
-
- Laat papier (individueel of in stapels van max. 5 mm.) aan de lucht drogen.
- Probeer aan elkaar klevende vellen niet van elkaar te scheiden. Laat een teveel aan materiaal invriezen (-18°C). Doe dit binnen de 48 uur, tot het ogenblik waarop eraan gewerkt kan worden.
- Indien er geen onmiddellijke mogelijkheid is om het papier aan de lucht te drogen of in te vriezen, houd deze materialen dan 24u vochtig door ze in plastic zakken luchtdicht te verpakken en te bewaren op een koele plaats.
Schetsboek uit het archief van Panamarenko. Beschadiging door water. (c) Archief M HKA.
Boeken
-
- Scheid natte boeken van vochtige boeken. Laat natte boeken invriezen en laat vochtige boeken aan de lucht drogen.
- Droog langzaam met natuurlijke ventilatie om vervorming te voorkomen, en schakel de verwarming uit om te snel drogen te voorkomen. Plaats een ventilator maar richt hem niet op de boeken.
Fotografisch en audiovisueel materiaal
-
- Raak het beeldoppervlak niet aan.
- Laat foto’s aan de lucht drogen. Haal dia’s uit hun kader en hang ze met een paperclip door een gaatje aan een waslijn te drogen. Laat een teveel aan materiaal en fotoalbums invriezen.
- Vries glasnegatieven of foto’s op metalen drager niet in! Deze kunnen barsten. Laat glasnegatieven los van elkaar drogen.
- Droog films/ microfilms aan de lucht. Indien dit niet mogelijk is, hou ze dan in koud, bij voorkeur gedemineraliseerd water om vervolgens naar een labo te brengen om te spoelen en te reinigen.
Invriezen kan objecten voor een maandenlange periode stabiliseren. Het voorkomt schimmels, vervormingen en het uitlopen van verf of inkt. Vraag hierover raad aan een restaurator. Niet alle materialen verdragen het om ingevroren te worden. Een grote vriezer is het beste, maar ook de diepvries thuis kan gebruikt worden.
Na invriezen dient het materiaal naar zijn oorspronkelijke staat gebracht te worden. Ingevroren materiaal moet zeer voorzichtig behandeld worden tijdens het ontdooien en het drogen. Raadpleeg hiervoor een gekwalificeerd restaurator. Stel het materiaal bloot aan normale omstandigheden. Controleer nadien het gedroogd materiaal zeer voorzichtig op schade en voorzie een gepaste herstel- of conservatietechniek.
Tip: indien kleine, waardevolle delen van het archief snel beredderd moeten worden, kan ook je eigen keukendiepvries van pas komen om het materiaal tijdelijk in op te slaan!
Noodkit: Absorberend materiaal (keukenrol of ongekleurd vloeipapier), gedemineraliseerd water, doeken, dweil, FFP3-mondmasker, luchtontvochtiger, nitril handschoenen, paperclips, wasknijpers, plastic zakken, plastic zeilen, stofzuiger met HEPA-filter, (roet)spons, stofjas, veiligheidsbril, ventilator, wasdraad.
+ verpakkingsmateriaal: dekens, etiketten, plakband, transportkisten, zuurvrij vloeipapier.
